على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1529
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
دلفان ( dalaf n ) م . ع . دلف دلفا و دلفا و دلفا و دليفانا . مر . دلف و دلف . دلفروز ( del - foruz ) ص . پ . دلخوش . و دلپسند . دلفروگير ( del - ferugir ) ص . پ . جاى آسايش دل . دلفريب ( del - ferib ) ص . پ . خوش آيند و خوشنما و دل ربا . دلفريبى ( del - feribi ) ا . پ . جذب و كشش و جلب و دلبرى . و حسن و جمال . دلفق ( dalfaq ) ص . ع . طريق دلفق : راه روشن و نمايان . دلفگار ( del - fag r ) ص . پ . ملول و غمگين و ماتم زده و متفكر و انديشناك . و صفت عاشق . و دل افگار . دلفگارى ( del - fag ri ) ا . پ . ملالت و حزن . دلفين ( dolfin ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - نوعى از ماهى پستاندار از طايفهء ستاسه گوشت خوار و دندار و داراى دوازده قسم و بتازى تخس گويند و نوعا طول آن از سه متر تا يك متر و نيم و هميشه بطور گله زندگانى مىكند و در منطقههاى حاره و محترقه فراوان مىباشد و رنگ قسمت فوقانى بدن آن خرمائى و يا خاكسترى پر رنگ و قسمت تحتانى سفيد و گاه ديده مىشود كه رنگ همهء بدن آن خاكسترى تيره است مانند دلفينهاى اقيانوس هند و اين حيوان را جهت گرفتن روغن به مقدار زياد صيد مىكنند و يك وقتى همچو گمان مىكردند كه دلفين دوست انسانى است بلكه مىگفتند غرق شدگان را نجات مىدهد ولى اين نوع مطالب ناشى از خيالات واهى بت پرستى است . دلق ( dalq ) ص . پ . بد و پست و حقير و بىقدر . دلق ( dalq ) ا . پ . لباسى كه از پوست دلق مىسازند . و لباس درويشى و جامهء مرقع . دلق ( dalq ) م . ع . دلق السيف من غمده دلقا ( از باب نصر ) : بيرون كشيد شمشير را از نيام و لغزانيد آن را . دلق ( dalaq ) ا . ع . - مأخوذ از دلهء فارسى - دابهء كوچك كه بسمور ماند . و لباس درويشى . و لباسى كه از پوست آن حيوان مىسازند . دلق ( daleq ) ص . ع . سيف دلق : شمشيرى كه به آسانى از نيام برآيد . دلق ( doloq ) ع . ج . دلوق . دلقاء ( dalqa ' ) ص . ع . سيف دلقاء : شمشير به آسانى برآيندهء از نيام كذا فى القاموس و قال فى المعيار و ما ادرى ما صحته . و ناقة دلقاء : ناقهء دندان ريختهء از پيرى كه چون آب خورد از دهنش بيرون آيد . دلق پوش ( dalq - puc ) ا . پ . زاهد و درويش و گوشه نشين . و آنكه لباس مندرس پوشيده باشد . دلقك ( dalqak ) ا . پ . نام مسخرهاى كه طلحك ناميده مىشد و هر شخص مسخره را نيز گويند . دلقم ( delqem ) ا . ع . زن گندهء پير . و شتر مادهء دندان ريخته از پيرى . و يق : للناقة بعد البزول شارف ثم عوزم ثم لطلط ثم جحمرش ثم جعماء ثم دلقم اذا سقطت اضراسها هرما . دل قوى ( del - qavi ) ا . پ . اعتماد و باور . دلك ( dalk ) م . ع . دلك الشيئ بيده دلكا : ( از باب نصر ) : ماليد آن چيز را بدست و نرم و تابان گردانيد . و دلك الدهر فلانا : ادب داد او را روزگار و آزموده كار گردانيد . و دلكت الشمس دلوكا : فرو شد آفتاب و يا زرد رنگ گرديد و يا برگشت . دلك ( dalak ) ا . ع . نرمى و سستى . دلك ( dolck ) ع . ج . دليك . دلكة ( dolakat ) ا . ع . دابهء كوچك . دلكده ( del - kade ) ا . پ . خانهء دل . دلكش ( del - kac ) ص . پ . مطلوب و محبوب و پسنديده و مرغوب . و معشوق . و خوش آيند و مفرح و دلپذير و خوشمزه . و خوب و دلكش : دلربا و خوشگل . دلكشا ( del - koc ) و دلكشاى ( del - koc y ) ا و ص . پ . انبساط و شادمان و شادى و سرور . و با انبساط و فرحانگيز . و معشوق . و باغ دلكشاى : باغ فرحانگيز . دلكشى ( del - kaci ) ا . پ . خوش آيندى . و خوشى و لطافت . دل كوب ( del - kub ) ص . پ . دل آزار و بىرحم و ظالم . دلكور ( del - kur ) ص . پ . بىذوق و كودن . دل گداز ( del - god z ) ص . پ . گدازندهء دل و هم و غم آورنده و رقت آورنده . دلگر ( dalgar ) ا . پ . بكران طعام و طعامى كه در ته ديگ چسبيده و برشته شده باشد . دلگران ( del - ger n ) ص . پ . رنجيده و آزرده . دلگرانى ( del - ger ni ) ا . پ . رنجيدگى و آزردگى . دلگرم ( del - garm ) ص . پ . شجاع و دلير . و مشتاق و با ميل و شايق .